-2 C
Yerevan
24 Նոյեմբերի, 2020
115568 By Google Analytics 23.11.2020
Գլխավոր » «Ի՞նչն է մեզ խանգարում հարստացնել մեր երկրում մնացած միջուկային թափոնները»․ Միքայել Մելքումյան
Հարցազրույցներ

«Ի՞նչն է մեզ խանգարում հարստացնել մեր երկրում մնացած միջուկային թափոնները»․ Միքայել Մելքումյան

NewArmenia.am-ի զրուցակիցն է ԱԺ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անդամ Միքայել Մելքումյանը

-Մեր ԱԳ նախարարը և Ադրբեջանի ԱԳ նախարարը Մոսկվայում հանդիպել են Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի հետ։ Ինչ սպասելիքներ կարելի է ունենալ այդ հանդիպումից։

-Բնականաբար, մենք գիտենք, և այդ մասին բազմիցս ասել ենք, որ տարածաշրջանում կայունացնող հիմնական գործոնը և անվտանգությունն ապահովողը Ռուսաստանի Դաշնությունն է, որը և ԵԱՀԿ Մինսկի համանախագահ երկիր է, և այս տարածաշրջանը նաև նրա կենսական հետաքրքրությունների դաշտն է։ Բազմիցս ասել ենք, որ Ռուսաստանը չի ցանկանա, որ այլ մի երկիր, մասնավորապես Թուրքիան ամրապնդվի այս տարածաշրջանում։ Այդ առումով միջնորդական այն առաքելությունը, որ ՌԴ-ն կատարում է այս տարածաշրջանում, մենք ողջունում ենք։ Անձամբ ես շատ եմ խոսել այն մասին, որ լայն թափով պետք է վերականգնել ՌԴ ներկայությունը ոչ միայն Հայաստանում, այլև տարածաշրջանում։ Ինչ վերաբերում է ակնկալիքներին, իհարկե, կյանքը ցույց կտա, բայց դրանք պետք է բխեն մեր ազգային պետական շահերից։ Իհարկե կտրուկ դեմ ենք պարտվողական որևէ սցենարի կամ տրամադրությունների, և ստեղծված իրավիճակը հաշվի առնելով մենք պետք է իմանանք, թե ճակատում որտեղ ենք գտնվում, մեկ,եթե մենք գտնվում ենք ոչ ցանկալի գծի մեջ, կորուստները հետ բերելու գինը և ռեժիմն ինչպիսին է, ով ինչ դերակատություն կարող է ունենալ այդտեղ։ Մենք բոլոր դեպքերում հույսը պետք է դնենք մեր բանակի վրա․․․

-Այսինքն, պետությունը պետք է ասի, թե որտե՞ղ են մեր զորքերը։

-Ես բազմիցս ասել եմ․․․ Հիմա մենք չգիտենք, մենք տարբեր ինֆորմացիաներ ենք լսում, տարբեր քարտեզների տեսագրություններ ենք վերցնում այստեղից, այնտեղից։ Իհարկե, ես դեմ եմ ռազմական դրությանը ոչ հարիր տեղեկատվություն հրապարակվի։ Բայց, այնուամենայնիվ, երբ ասում եք, թե ի՞նչ ակնկալիքներ ունենանք, ակնկալիքն այն է, որ եթե մենք գտնվում ենք ոչ ցանկալի կետում, էդ բանակցությունները պետք է հանգեցնեն մեզ համար ցանկալի կետում հայտնվելու ապահովմանը, այլ ոչ պարտվողական սցենարներին։ Գինը, թե ինչ գին պետք է վճարենք, դա պետք է հաշվի առնել։ Երկրորդ, սրա մասին ասել եմ՝ երբ ես ասում եմ, որ տարածաշրջանում պետք է վերականգնել Ռուսաստանի Դաշնության լայն թափով ներկայությունը, դա էլ է տեղավորվում նրա առաքելության իրականացման սցենարի մեջ։ Որովհետև պարզից էլ պարզ է, դա միայն ես չեմ ասում, մինչև սեպտեմբերի 27-ը հետհեղափոխական ամբողջ ժամանակաշրջանում մեր երկու երկրների հարաբերությունը խաթարված է եղել։ Նկատի ունեմ պրոռուսական անվտանգության գործոնը։ Մենք տեսանք, թե ինչ արժեք ունեն եվրոպական երկրների դատապարտումները, հայտարարությունները, կոչերը։ Հետո՞։ Դրանից ի՞նչ է լինում, երբ դատապարտում ես։ Ես չեմ ասում` պետք է շատ պրոռուսական լինեն, բայց պետք է գիտակցել ռուսական գործոնի բարեկամական կողմը։ Հիմա ուրիշ տեղ չեն գնում, չէ՞, գնում են Մոսկվա։ Բա խի՞ ուրիշ տեղ չեն գնում։

-Պարոն Մելքումյան, ակտիվ շփումներ են սկսվել ՀՀ և Արցախի նախկին նախագահների միջև։ Իրենք ի՞նչով կարող են օգնել խնդրի լուծմանը։

-Տեսեք, մենք երեկ տեսանք, որ եղել են այդպիսի հանդիպումներ, Բակո Սահակյանն ու Արկադի Ղուկասյանը հանդիպել են վարչապետի հետ, նաև Լևոն Տեր-Պետրոսյանն է հանդիպել Արցախի նախկին նախագահների հետ։ Այդ անձինք նրանք են, որոնք ամբողջ 30 տարվա բանակցային գործընթացին, ռազմական գործողություններին, ընթացիկ վիճակին տիրապետում են։ Հիշու՞մ եք, երբ առաջին նախագահն ասում էր, որ բանակցային գործընթացին, նաև երկրորդ նախագահի ժամանակ տիրապետում են երեք հոգի՝ ինքը, ԱԳ նախարարը և նրա տեղակալը բանակցային գործընթացում։ Հիմա բոլոր նախկին նախագահները տիրապետում են բանակցային գործընթացի պատմությանը։

-Բայց վարչապետն ասել է, որ ինքը սեփական կետից է սկսում բանակցությունները։

-Չէ, որտեղից ուզում է, թող սկսի։ Բայց էդ սկսելը չպետք է բերի նրան, որ ոչ շահեկան արդյունքներ ստանանք։  Ճիշտ է, եղել են Մադրիդյան սկզբունքներ, 11 թվականին Կազանյան սկզբունքները, մանրամասները չասեմ, բայց դրանք եղել են բանակցելու համար։ Մի բան է, երբ դու ժամանակ ես ձգում, ժամանակ ես շահում, որ բանակցես, դրա համար փաստաթուղթ է պետք, մեկ այլ բան է, երբ դու ասում ես՝ վերջ։ Դրա հետևանքը ո՞րն է։ Երբ դու չես բանակցում, դրա այլընտրանքը պատերազմն է։ Այստեղ ես կարծում եմ, որ պետք է տեղի ունենա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի դերակատարման վերաիմաստավորում, բայց անկյունաքարը պետք է լինի այն, որ աներկբա ու անկյունաքարային է ՌԴ կայունացնող գործոնը հակամարտության մեջ։ Եվ այն շարժառիթները, որոնք միգուցե գիտակցելով կամ չգիտակցելով եղել են ոչ ի շահ դրա, ես ասում եմ՝ այնքան էլ դեմ չեմ կոմպլեմենտար քաղաքականությանը, բայց պետք է դա լինի ոչ ի հաշիվ կայունացնող ու անվտանգության գործոնի։

-Պարոն Մելքումյան, բայց Ռուսաստանը չկարողացավ ապահովել առաջին հրադադարի իրականացումը։

-Կարողանալ-չկարողանալը տեղի է ունենում աշխարհաքաղաքական լայն  շահերի բախման դաշտում։ Ես չեմ ուզում համեմատել, երբ ասում են՝ նույն բանը Սիրիայում է եղել, Լիբիայում է եղել, Իրաքում, դրանք տարբեր բաներ են, բայց այնքանով են նույնը, որ էդ նույն վարձկանները ներմուծվել են այստեղ։ Բայց դուք կամ մենք ի՞նչ գիտենք, թե որ պահին ու՞մ ինչ է դիմել։ Մենք հավատացա՞ծ ենք, որ դիմումը եղել է հստակ գործողությունների դիմելու օգտին։ Ռազմական դրություն է, շատ չեմ կարող ծավալվել, բայց երբ ամեն ինչը վերջանա, կպարզաբանվի, թե որ պահին ու՞մ է դիմվել, ո՞նց ենք դիմել, ի՞նչ է արվել։

-Պարոն Մելքումյան, Էկոնոմիկայի նախարարությունն առաջարկել էր, կառավարությունն էլ այսօր հաստատեց, որպեսզի ժամանակավորապես արգելվի թուրքական ծագման ապրանքների ներմուծումը Հայաստան։ Ըստ ձեզ դա ճի՞շտ լուծում էր։

-Միանշանակ ճիշտ առաջարկ եմ համարում։ Մենք տարեկան միշտ ունեցել ենք 280-300 միլիոն դոլարի ներմուծում, էդ 300-ը միշտ եղել է, հիմնականում հագուստ ու կոշկեղեն, տեքստիլ արտադրանք։ Մի կողմից դա խաթարել է մեր տեղական արտադրության զարգացմանը, ճիշտ է, որոշ մարդիկ բիզնեսով են զբաղվել, առևտրականներ և այլն, մյուս կողմից այդ գումարը գնացել է Թուրքիայի բյուջե հարկերի տեսքով և դարձել է Հայաստանի դեմ գործիք։ Թող էդ բիզնեսը չլինի, թող պետությունն էդ մարդկանց վերաուղղորդի ուրիշ բանով զբաղվեն, կամ թող գնան Չինաստանի ուղղության վրա։ Եթե հակառակը լիներ, ասենք  300 միլիոն մենք արտահանեինք, իսկ մերը 15-20 միլիոն է արտահանումը, կամ գուցե կարող է այդքան էլ չլիներ։ Միանշանակ ճիշտ եմ համարում։ Եվ որպես պրոֆիլային ԵԱՏՄ հանձնաժողովի նախագահ ասեմ, որ այդ առաջարկը․․․ չէ՞ որ ապրանքը կարող է գալ ԵԱՏՄ շուկա, էնտեղ էլ մաքսային սահման չկա, նույն Թուրքիայի ապրանքը գա Հայաստան։ Որպեսզի դա չլինի, մեր կառավարությունը հորդորել է ԵԱՏՄ երկրներին, որպեսզի թուրքական ապրանքը Հայաստան մուտքի սահման գալու ժամանակ արգելվի։ Ինչ վերաբերում է ակնկալիքներին ու դրանից բխող ռուսական ներկայությանը, ապա պետք է ասեմ, որ միասնական ներուժի ձևավորման խնդիրը շատ ակտուալ է․ արդյո՞ք մենք միասնական ներուժով կարողանում ենք դիմակայել, թե ինչ-որ տարբեր խութեր կան, տարբեր նրբություններ կան։

-Դիմակայել ինչի՞ն․․․

-Արտաքին ագրեսորի խնդրին։ Բնականաբար բոլոր քաղաքական տարաձայնությունները մի կողմ ենք դրել։ Դուք որ հարցնում եք՝ արձագանք կա՞, թե ոչ։ Բայց դուք չեք ասում՝ դիմե՞լ ենք մենք։ Մի բան պետք է հաշվի առնենք, որ Ռուսաստանը իր շահերն է առաջ տանում, թե ինչ չափով և որ կետում պիտի Հայաստան-Ադրբեջան հավասարակշռությունը պահպանի։ Մի բան է, երբ ասում ենք, որ Ադրբեջանը լրիվ գնացել է Թուրքիա, մեկ այլ բան է, որ Ռուսաստանն այդպես չի մտածում ու Ադրբեջանին պահում է որոշակի ֆորմատի մեջ։ Սա հստակ պետք է քննարկենք։ Դա նույնն է, որ Ռուսաստանը Ադրբեջանին զենք է վաճառում։ Միշտ հակադարձել ենք, բայց պիտի հասկանանք, որ իր շահերն է առաջ տանում։ բայց կարծում եմ, որ Ռուսաստանը երբեք չի համաձայնվի կորցնել իր ներկայությունը տարածաշրջանում։

-Հետևաբար այնպես չի անի, չէ՞, որ զարգացումներն Ադրբեջանի համար էլ ցավոտ լինեն։

-Չէ, այստեղ ցավոտ-չցավոտի հարցը կախված է Հայաստան-Ադրբեջան դիմակայության վերջնարդյունքից։ Ես սկզբում ասեցի՝ քարտեզի վրա ո՞ր կետում ենք։ Ընդունենք կանգնացրեցինք թշնամուն։ Բայց էս պահին, որ կանգնեցրեցին, ո՞ր կետում ենք կանգնեցնում։

-Ենթադրենք կանգնեցնում ենք Խուդաֆերինի ջրամբարի մոտ, պե՞տք է այդտեղից բանակցել։

-Հիմա դա մի բան է, մեկ այլ բան է, երբ վերադառնում ենք բնական անվտանգության գոտուն։ Էլի եմ ասում, սա ռազմական դրության ժամանակ չես բարձրաձայնի։ Բայց երբ ես ասում եմ, որ Արցախի և մեր բնական շահերը մաքսիմալ բավարարած պետք է գնանք հրադադարին, սա այլ հարց է։ Երբ հասկանանք` որտեղ ենք, այլ զրույց կլինի։

-Պատերազմից հետո մեր տնտեսությունը կարծես թե սկսելու է շնչել զրոյից։ Ինչքա՞ն է, ըստ Ձեզ, կազմելու տնտեսական անկումն այս տարի։

-Բյուջեում անկումը բերել են մինուս 6,8 տոկոս։ Երբ ապրիլին Քովիդի համար բերել էին մինուս 2, ես ասեցի՝ էլի եք գալու։ Մինչև տարեվերջ բերելու են մինուս 6,8, այսինքն, 7 տոկոս։ Բայց ես կարծում եմ, որ անկումն ավելի շատ կլինի։ Աստված տա` էդքան չլինի։ Երբ ռազմական դրության ժամանակ մինուս 6,8 բերել էին, չէինք ենթադրում, թե ինչքան կտևի պատերազմը։ Հիշու՞մ ես, նախկինում մտածում էինք՝ դե 5 օր, մի շաբաթ, բայց մի ամիս է` արդեն գնում է։ Սա մեկ։ Երկրորդն այն է, որ պատերազմից հետո լայն թափով սկսում են զարգանալ տնտեսությունները։ Այստեղ ռմբակոծություններ չեն եղել, ավերումներ շատ չկան։ Մենք պետք է հաշվի առնենք,ես այդ առաջարկն արել եմ փակ ֆորմատով,որ մեր ռազմական բյուջեն, որը 306 միլիարդ դրամ է, մոտավորապես 620-630 միլիոն դոլար, առնվազն պիտի կրկնապատկենք, եթե չասեմ եռապատկենք։ Դա նշանակում է, որ շատ ծախսեր, չեմ ասում թոշակ, աշխատավարձ և այլն, պետք է ուրիշ ձև կատարվեն։ Դա նշանակում է, որ ռազմաարդյունաբերությունը և դրան սպասարկող բոլոր համակարգերը պետք է դառնան գերակա։ Եվ այն, որ մենք ասում էինք՝ IT տեխնոլոգիաները զարգանում են․․․ Բա ու՞ր են։ Բա էդ որ հրթիռներն ընկնում են, «զոնտիկ» չունես։ Էդ բաները, դրանց հակազդող ամբողջ համակարգը պետք է զարգացնես։ Որովհետև տարածաշրջանը ցույց է տալիս, որ մենք անընդհատ լինելու ենք այդ պրոցեսի մեջ։ Երբ, ինչքան։ Եվ քանի որ հիմա արագացան պրոցեսները․․․ Ասենք, ապրիլյանից հետո կարող էինք սպասել 17-ին, 18-ին, 19-ին։ Եղավ 20-ին։ Էլեկտրոնային տեխնոլոգիաների զարգացմամբ պատերազմը մարդուժի կռիվ չէ, ավտոմատով։ Հեռահար կռիվ է։ Իմ կարծիքն եմ ասում։ Նեյտրալ գոտիները նախկինում կարող էին լինել 200 մետր, 600 մետր, 1 կմ, հիմա կարող են ավելի լայն լինել, որովհետև էդ հրթիռակոծությունները մարդուժի ներկայության համար մեծ ռիսկեր են պարունակում, ուրեմն ինքը լայնանում է։ Այս բոլորը, այս պոստուլատներն ասում եմ ու կանգն եմ առնում։ Ասածս այն է, որ մեր տիպի պետությունում տնտեսությունը պիտի հիմնվի ռազմական ռելսերի վրա։ Եթե մենք դա չանենք շատ կարճ ժամանակում, մենք անընդհատ խնդիրներ կունենանք։ Փակ տիպի ռեժիմով մի բան էլ եմ ասել, չմոռանանք, որ դա մեզ համար պրոբլեմ էր, որն ուզում էինք արտահանել՝ մենք ունենք միջուկային ռադիոակտիվ թափոններ։ Ի՞նչն է խնդիրը, որ մենք պլան չմշակենք դրանք ինտենսիվ հարստացնելու համար։ Թվում էր, թե էս ի՞նչ ենք ասում։ Բայց էդպես է։ Ումո՞վ ես շրջապատված։ Պետք է անես անհնարինը առաջին հայացքից՝ ողջամիտ տրամաբանության չենթարկվող։

-Այսինքն, տնտեսությունը պետք է հիմնվի բարձր տեխնոլոգիաների ու ռազմաարդյունաբերության զարգացմա՞ն վրա։

-Ահա, էն մյուսները թող ձեռքի հետ՝ զբոսաշրջությունը, թող գան, գնան, չգիտեմ էն մարդասիրական հյուրանոց է, ինչ է։ Թող լինի, բայց դա ընթացիկ օրվա սոցիալական հարց է լուծելու։ Բայց եթե դու հզոր ռազմաարդյունաբերություն և բարձր տեխնոլոգիա չունենաս, անընդհատ պրոբլեմներ ես ունենալու։ Որովհետև հենց լինի խաղաղություն, պետք չէ մոռանալ այս օրը, իսկ մենք ցավոք սրտի սկսում ենք մոռանալ ու ուրիշ բաներից խոսել։

Զրուցեց Մհեր Արշակյանը

Բեռնում.....

Մեր կայքը օգտագործում է cookie-ներ Ձեր հարմարավետության համար։ Հաստատել Կարդալ ավելին