-3 C
Yerevan
24 Նոյեմբերի, 2020
115622.4 By Google Analytics 23.11.2020
Գլխավոր » «Ռազմական ամբողջ դոկտրինդ պիտի փոխես»․ Հրանտ Տեր-Աբրահամյան
ԱՐԴ

«Ռազմական ամբողջ դոկտրինդ պիտի փոխես»․ Հրանտ Տեր-Աբրահամյան

Newarmenia-ի զրուցակիցն է պատմաբան Հրանտ Տեր-Աբրահամյանը

-Եթե նույնիսկ նահանջում ենք ճակատում, ինչպես տեղեկատվությունը մատուցել քո հանրությանը, որ այն խուճապի առիթ չտա։

-Հարցը երկու մասի բաժանեմ։ Նախ անդրադառնանք բուն թեմային նահանջի ու ոչ նահանջի մասին, հետո արդեն տեղեկատվական մասին։ Տեսեք, այս պատերազմն իրոք տարածքային պատերազմ չէ, սա ոչ թե քարոզչության կամ այլ բանի խնդիր է, սա պատերազմի էության, բնույթի, ռազմագիտական խնդիր է։ Որովհետև ռազմագիտության մեջ, ռազմական տեսության մեջ 19-րդ դարից տարբերակում կա երկու տիպի պատերազմի՝ սահմանափակ նպատակներով պատերազմի և վճռական նպատակներով պատերազմի։ Կլաուզեվիցը սա շատ լավ սահմանել է և հետագայում իր դպրոցը զարգացրել է։ Այսինքն, երբ դու պատերազմում ես սահմանափակ նպատակներով,-ենթադրենք քո խնդիրն է այսինչ գյուղը գրավելը կամ էս ինչ տարածքը գրավելը՝ սա է քո նպատակը,-այդտեղ տարածքային հարցն առաջնային է դառնում։ Բայց վճռական նպատակներով պատերազմն այն է, երբ դու ուզում ես թշնամի երկիրը, թշնամի բանակը ուզում ես ծնկի բերել, վերջնական պարտության մատնել։ Այդ դեպքում տարածքային հարցը երկրորդական է դառնում, էլի կարևոր է դա, չի նշանակում անկարևոր է, բայց միջոցի է վերածում, բայց հիմնական խնդիրը հակառակորդին ջախջախելն է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից մենք գիտենք, թե գերմանական զորքերը ինչ փայլուն հաղթանակներ են տարել, բայց վերջում պարտվել են։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև տարածքների խնդիր չէ, բանակներն են ջախջախվել։ Ինչ վերաբերում է տեղեկատվական մասին, ապա այստեղ պետք է ասել, որ տեղեկատվական մատուցման տարբեր ոճեր, տարբեր ավանդույթներ կան։ Մեր ավանդույթը, մեր ոճը հիմնականում ձևավորվել է ղարաբաղյան առաջին պատերազմի ժամանակ։ Ավելի անորոշ ոճ է, միշտ է այդպես եղել։ Օրինակ, ես հիշում եմ, 93-ին ամբողջ աշխարհը խոսում էր, որ հայերն արդեն մտել էին Աղդամ, բայց մերոնք խոսում էին պաշտպանական մարտերից։ Հիմա էլ էդ ոճը, էդ ավանդույթը պահպանվում է։ Ադրբեջանական ոճը ճիշտ հակառակն է, դեռ չմտած ինչ-որ բաներ են հայտարարում։ Հիմա այս փորձից ելնելով այս 23 օրյա պատերազմի, նման բաները փորձից ես սովորում, մերոնք ճիշտ կլինի, որ կոնկրետացնեն ոճը, որ մարդիկ ավելի լավ պատկերացնեն։ Ես չեմ կարծում, որ դա խուճապի առիթ կարող է դառնալ։ Պատերազմ է, բոլորս էլ դա հասկանում ենք, բոլորս էլ 90-ականների փորձ ունենք, շատ ավելի մեծ նահանջներ ենք ունեցել։ Էսօրվա մեջ հակահարձակման տեղեկություն եկավ, բայց քանի որ մեր պետության ոճն այն է, որ ավելի թափանցիկ է իր հասարակության հետ, նույն զոհերի թիվը, քանակը, ցուցակը մեր պետությունը հրապարակում է, իսկ Ադրբեջանը մի հատիկ զինվորի թիվ չի հրապարակել, նույն ոճով կարելի է ավելի ազատ։ Բայց խնդիր կա, եթե դու ամեն րոպե սկսես հրապարակել ամեն դիրքի, ամեն գյուղի մասին, անիմաստ է, շարքային քաղաքացուն դա պետք չէ, դա զուտ ռազմական բան է։ Խոսքն ավելի ընդհանուրը մի փոքր ավելի կոնկրետ ներկայացնելու մասին է, որ մարդիկ ընդհանուր վտանգը տեսնեն։

-Դուք համախմբվածության վտանգ տեսնո՞ւմ եք մեր հասարակությունում, քանի որ գրում եք՝ ազգեր կան, որ նման պահերին ավելի են համախմբվում։

-Ես վստահ եմ, որ մեր ազգն այն ազգերից է, որը վտանգից համախմբվում է, դա ոչ թե ասում եմ պատմական փորձից, որը մեր սերունդը չի տեսել, այլ այն փորձից, որը մենք ենք տեսել։ Իսկականից, հիշեք 90-ականների պատերազմը, մենք ինչ ծանր պատերազմ ենք տեսել, Գանձասարի մատույցներն էր հասել թշնամին, էսօրվա գիծը չէր։ Էն ժամանակ մի փոքր կտոր էր Ղարաբաղից մնացել, և մեր հասարակությունը չի ընկճվել։ Բայց ցանկացած հասարակության մեջ տարբեր խմբեր ու տրամադրություններ են լինում։ Եվ իհարկե, քանի որ մեր հասարակությունն ավելի ազատ է, դա իր թույլ և ուժեղ կողմերն ունի։ Օրինակ, Ադրբեջանում հիմա բացի պաշտոնականից ոչ մի տեսակետ ու քարոզչություն չկա։ Մեզ մոտ առիթից օգտվելով, քանի որ խոսքի ազատությունն այլ բան է, կազմակերպված քարոզչությունն այլ բան է,-նպատակադրված, ոչ միշտ բաց, հաճախ քողարկված քարոզչություն են տանում ու փորձում հանրության մեջ պարտվողականություն առաջացնել։ Մարդկանց մեծ մասի մոտ դրանք բնական էմոցիաներ են, որովհետև շատ ծանր պատերազմ է, իրոք զոհերի համար բոլորս էլ ցավ ենք ապրում, բայց մի բան է, երբ դրանք բնականից կան, այլ բան է, որ մարդիկ իրենց սեփական շահերն հետապնդելով կոնկրետ հստակ քաղաքական շահեր ունեն, նրանք փորձում են դրանց վրա խաղալ, ամրացնել, զարգացնել, մեծացնել, այստեղ խնդիր կա, թե չէ մեր ազգային համախմբվածության մեջ ես կասկած չունեմ։

-Դուք ասում եք, որ պատերազմը մոտենում է իր հանգրվանային փուլին ու ակնարկում եք, որ նրանց ուզածը Լաչինը վերցնելն է, վտանգել Լաչինի ճանապարհը, Հայաստանը կտրել Արցախից։ Ինքնին խուճապային չէ՞ նրանց նպատակը, որի մասին Դուք բարձրաձայնում եք։

-Այո, եթե իրենք հասել են Հաքարի գետի մոտ, և մերոնք դա պաշտոնական են ասում, որ հասել են Իշխանաձորի մոտ, շատ բնական է հասկանալ, որ դրա նպատակը, հեռահար ուղղությունը Լաչինի ճանապարհը վտանգելն է։ Այլ բան է, որ դա հեշտ չէ, բայց ես համարում եմ, որ նորմալ է, որ մեր հասարակությանը պետք է տեղյակ պահել։ Մարդիկ պետք է գիտակցեն՝ որտեղ է վտանգը։ Ինչ վերաբերում է խուճապ տարածելուն, իհարկե իրենց նպատակը խուճապ տարածելն է։ Եթե իրենք փորձեն Լաչինին թեկուզ հեռվից հարված հասցնել, նպատակը հենց խուճապն է։ Ես մի տեսակ վստահում եմ մեր հասարակությանը, որ նման լուրերից ինքը ոչ թե խուճապի կմատնվի, այլ կհամախմբվի։

-Դուք մի առիթով ասել եք՝ հաղթած բանակներն ավելի կոնսերվատիվ են, իսկ պարտվածները՝ հաճախ ավելի հակված նորարարություններին։ Ցանկացած պարագայում մենք դատապարտված չե՞նք նորարարության։

-Իհարկե դատապարտված ենք, բայց այս խնդիրն օբյեկտիվորեն գոյություն ունի ու շատ բնական է, ամենահայտնի օրինակը առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Ֆրանսիան ու Մեծ Բրիտանիան են, որոնք հաղթող կողմերից էին, իսկ Գերմանիան՝ պարտված։ Պատերազմից հետո ֆրանսիական ամբողջ ռազմական դոկտրինը կառուցված էր էն փորձի վրա, որն իրենք առաջին համաշխարհայինում ձեռք էին բերել, իսկ առաջին համաշխարհայինը դիրքային էր։ Այսինքն, այդտեղ հնարավոր չէր մեծ ճեղքումներ, մեծ առաջխաղացումներ, դեպրեսիվ պատերազմ էր, ֆրանսիացիները կարծում էին որ ժամանակակից պատերազմներն էդպիսին են։ Եվ՝ հակառակը, որը ձևակերպեցին անգլիական գեներալները։ Երբ տանկերը հայտնվեցին ռազմի դաշտում, իրենք ասացին՝ տանկն է այն լուծումը, որը թույլ կտա դիրքային ճգնաժամը հաղթահարել և ապահովել առաջխաղացում։ Ոչ ֆրանսիացիները, ոչ բրիտանացիները չնայած բրիտանացիներն էին առաջինը, չհավատացին դրան ու մնացին կոնսերվատիվ դիրքի վրա։ Գերմանացիները շատ արագ այս դոկտրինը մարսեցին և երկրորդ համաշխարհայինում ճիշտ հակառակ ձևով վարեցին։ Նրանք այդ տանկային ճեղքումների մարտավարությունն իրականացրեցին և ֆրանսիացիների և անգլիացիաների նկատմամբ։ Ինչ վերաբերվում է մեզ, միջանկյալ ամփոփելով կարող ենք ասել, որ չնայած մեզանում էլ երիտասարդ սպաներ կային, նույն Արծրուն Հովհաննիսյանը, բարձրացրել են հարցը, որ պատերազմները փոխվում են, և մենք մտնում ենք 5-րդ սերնդի պատերազմի փուլ։ Եվ որ այդ 5-րդ սերնդի պատերազմում հատկապես օդային գերակայության խնդիր է դրվում։ Համակարգերը, որոնք հիմնված են ռազմաօդային պաշտպանության վրա, հաճախ չեն կարողանում արդյունավետ դիմակայել օդում հարձակվողներին։ Մեր միակ ռազմական խնդիրը, որը մասամբ լուծվում է, բայց դժվարացնում է հաղթանակը, օդն է, այն ինչը հենց Հայաստանում են մեր սպաները, մի խումբ մարդիկ սա կանխատեսել են։ Ու խնդիրը մեր բանակը չէ։ Ցավոք սրտի, հաղթած հասարակությունները անհոգ են։ Եկեք ասենք, որ մենք բոլորս անհոգ ենք եղել, լուրջ չենք վերաբերվել։ Այդ հարցը զուտ ռազմական մակարդակով չի լուծվում, քաղաքական հարց է։ Դա ոչ թե էն է, որ պիտի մի հատ նոր զենք առնես, դա տեխնիկական խնդիր է, ռազմական ամբողջ դոկտրինդ պիտի փոխես։ Իսկ ռազմական դոկտրինը մենակ բանակով չէ, քաղաքական և նույնիսկ հանրային քննարկում ու կամք է պետք, որպեսզի դա փոխես։ Դա տրամադրություն է փոխում։

Մանրամասները տեսանյութում

Զրուցեց Մհեր Արշակյանը

Նմանատիպ Հոդվածներ

«Ճնշումները Հայաստանի վրա շատ ուժեղ են լինելու նաև միջնորդների կողմից». Հրանտ Տեր-Աբրահամյան

Նատա Հարությունյան
Բեռնում.....

Մեր կայքը օգտագործում է cookie-ներ Ձեր հարմարավետության համար։ Հաստատել Կարդալ ավելին